درس اول:     

        اقسام فعل از نظر حروف اصلی:

               1)فعل معتل   2)فعل صحیح

     فعل معتل:

         به فعل های که یکی از حروف اصلی آن حروف عله(و،ا،ی)    باشد و به چهار دسته تسقیم می شود:

1)            فعل معتل مثال :  فعلی که اولین حرف اصلی آن حروف عله  باشد.مانند(وعد)

2)            فعل معتل اجوف: به فعلی که دومین حرف آن عله باشد. مانند (قَال، عاد)  

3)            فعل معتل ناقص :فعلی که سومین حرف آن حرف عله باشد. مانند(دعا، تلا)

4)        فعل معتل لفیف: فعل های که دو حرف اصلی آن حرف عله باشد و اگر دو حرف عله کنار هم قرار بگیرد آن را لفیف مقرون و اگر دو حرف عله جدا از هم قرار بگیرد آن را لفیف مفروق می گویند . مانند(روی ، ولی)

فعل صحیح :

به فعل های گفته می شود که در ساختمان اصلی آن (حروف اصلی آن) حروف عله به کار نرفته باشد و به سه دسته تقسیم می شود .

1)فعل مهموز:فعلی که یکی از حروف اصلی آن همزه باشد که اگر اول باشد مهموز فاء و اگر دومین حرف باشد مهموز العین واگر سومین باشد مهموز اللام گفته می شود. (أمر،سأل،بدأ)

   2) فعل مضاعف:فعلی که دو تا از حروف آن هم جنس باشد. مانند :(یَمُدَّ، زَلْزَلَ)

   3)فعل سالم :فعلی که در آن حرف عله و همزه وحرف همجنس به کار نبرده باشد. مانند:(کَتَبَ،خَرَجَ)

 اعلال

     به تغییراتی که بر روی حروف عله روی می دهد گفته می شود و به سه دسته تقسیم می شود:

  1)اعلال به اسکان:هر گاه حرکت حرف عله در فعل های معتل حذف ویا به حرف ما قبل داده شودو در موارد زیر روی می دهد:  

الف)هر گاه حرف عله در آخر فعل مضارع معتل ناقص قرار بگیرد ساکن می شود.مانند:(یَدْعُوُ=یَدْعُو)

ب‌)            هرگاه حرف قبل از حرف علّه ساکن باشد حرکت حرف علّه به حرف ساکن داده می شود و حرف عله ساکن می شود. مانند: (یَقْوُلُ=یَقُوْلُ )

2)اعلال به قلب : هرگاه حرف عله به حرف دیگری تبدیل شود گفته می شود و در موارد زیر روی می دهد :

الف)حرف عله  متحرک ما قبل مفتوح به الف تبدیل می شود . مانند :(قَوَلَ=قالَ)،(بَیَعَ=باعَ)

ب)هرگاه حرف قبل از حرف عله کسره داشته باشد حرف عله به یاْء تبدیل می شود. مانند:(مِوْزان=میزان،مِوْلاد=میلاد)

3)اعلال به حذف: هرگاه حرف عله در فعلهای معتل حذف گردد اعلال به حذف گفته می شود و در موارد زیر روی می دهد :

الف) هرگاه حرف عله واو در مضارع معتل مثال معلوم ثلاثی مجّرد بعد از حروف مضارعه قرار بگیرد حذف می گردد. مانند :‍ (یَوْلِدٌ=یَلِدُ،یَوْضَعُ=یَضَعُ)

ب)هرگاه حرف بعد از حرف علّه ساکن شود حرف عله حذف می شود. مانند :(قالنَّ=قُلنَّ،هَدَیتُ=هَدَتْ)

ج)هرگاه حرف بعد از عله یکی از حروف واو یا یاء باشد حرف عله حذف می گردد. مانند :(یَدْعوونَ=یَدْعُونََ،تَدْعوِینَ=تَدْعِینَ)

د)هرگاه حرف عله در آخر فعل مضارع معتل ناقص قرار بگیرد هنگام مجزوم شدن فعل حرف عله حذف می گردد. مانند :

    مضارع          أمر          نهی

     تَدْعُو           اُدْعُ          لاتَدْعُ

    اعلال در معتل مثال

1)         ماضی: در صیغه های فعل ماضی معتل مثال هیچ اعلالی روی نمی دهد.

2)         مضارع: در صیغه های فعل مضارع معلوم ثلاثی مجرد معتل مثال واوی حرف عله واو حذف می گردد.

    جِدُ=یَجِدُ       تَجِدُ               تَجِدُ           تَجِدینَ

          یَجِدانِ    تَجِدانِ           تَجِدانَ        تَجِدانِ            أجِدُ

          یَجِدُونَ   یَجِدْنَّ            تَجِدُونَ       تَجِدْنَّ             نَجِدُ

3)أمر:در صیغه های أمر معنل مثال واوی حرف عله حذف می گردد.    

                 مضارع        أمر             مضارع            أمر

                  تَجِدُ            جِدْ              تَجِدینَ         جِد‌ِئ

                تَجِدانِ          جِدْا              تَجِدانِ          جِدا

               تَجِدُونَ         جِدْوا             تَجِدْنَ           جِدْنَ

اعلال در معتل اَجوف

1)ماضی: در صیغه های فعل ماضی معتل اجوف 5 صیغه اول اعلال به قلب دارد و 6صیغه آخر اعلال به حذف دارد.

قالَ       قالَتْ            قُلْتَ        قُلْتِ         

قالا       قالَتا              قُلْتُما      قُلْتُما             قُلْتُ

قالُو      قُلْنَ             قُلْتُم        قُلْتُنَّ             قُلْنا

تذکر:باید توجّه داشت در صیغه های فعل ماضی از صیغه ی 6 تاآخر بعد از حذف حرف عله اگر حرف عله واو باشد اول فعل ضمه و اگر حرف عله یا ء باشد حرف عله کسره می گیرد.

نکته:در فعل های ماضی خاف (خَ وَ فَ)ونام (نَ وَ مَ) با آنکه حرف عله واو می باشد در صیغه های ماضی از صیغه 6تا آخر بعد از حذف حرف عله اول فعل کسره می گیرد.

 خافَ ،خافا،خافوُا،خافَتْ،خافَتِ،خِفْنَ...

2)مضارع:در صیغه های فعل مضارع اجوف دو صیغه مؤنث (6،7) اعلال به حذف دارد و بقیه صیغه ها در صورتی که بر وزن یَفْعُلُ ویَفْعِلُ باشد اعلال به اسکان و اگر بر وزن یَفْعَلُ اعلال به قلب روی می دهد.

  یَقُولُ     تَقُولُ             تَقُولَ       تَقُولینَ ِ

 یَقُولان    تَقُولان          تَقوُلانَ      یَقًولانَ           اَقُولَ

یَقُولوُنَ    یَقُلْنَ             یَقُولوُنَ     یَقُلْنَ            نَقُلْنا

نکته:در فعل مضارع از خاف(خَوَفَ) ونام(نَوَمَ) ونال(نَیَلَ) چون مضارع آنها بر وزن یَفْعَلُ می باشد حرف عله به الف تبدیل می  شود و اعلال به قلب دارد.

3)أمر:در صیغه های أمر معتل اجوف صیغه 1تا 6 حرف عله حذف می شود واعلال به حذف دارد و در بقیه صیغه ها مانند فعل مضارع می باشد.

تَقُولُ=قُلْ                   تَقُولانِ= قوُلا                   تَقُولوُنَ= قوُلوا...

تست درس اول

1)استیضاح از نظر ریشه چه نوع معتلی است؟

الف)اجوف      ب)ناقص      ج)مثال واوی     د)مثال یایی

2)ما هو الخطاءعن فعل«صِلْ »؟

الف)مفرد مذکر غائب                ب)اعلال به حذف

   ج)مثال                                      د)فعل أمر

3)جمع مؤنث غائب فعل (سارَ)کدام است؟

الف)سارْنَ      ب)ساروُا      ج)سِرْنَ      د)سِرْتُنَّ

     درس دوم

اعلال در فعل های معتل ناقص

1)ماضی:در صیغه های ماضی معتل ناقص(فَـعَـلَ) اوّلین صیغه اعلال به قلب دارد وصیغه های 3،4،5 اعلال به حذف دارد و در بقیه صیغه ها اعلالی روی نمی دهد.

دَعَا(اعلال به قلب)   دَعَوَتْ=دَعَتْ(اعلال به حذف)

دَعَووا=دَعَوْا(اعلال به حذف)   دَعَوَتا= دَعَتا(اعلال به حذف)

بقیه صیغه ها بدون اعلال می باشد.

نکته:هرگاه فعل معتل ناقص بر وزن فَعِلَ باشد فقط در یک صیغه اعلال روی می دهد. یعنی فقط در صیغه ی سوم اعلال به حذف روی می دهد ودر بقیه صیغه ها اعلالی روی نمی دهد.

       (خَشیَ، رَضیَ)

2)مضارع:در صیغه های مضارع معتل ناقص صیغه های 3،9،10 اعلال به حذف روی می دهد وحرف عله حذف می گردد و در صیغه ها اگر فعل بر وزن یَفْعُلُ و یَفْعِلُ باشد اعلال به اسکان و اگر فعل بر وزن یَفْعَلُ باشد اعلال به قلب روی می دهدیعنی حرف عله به الف تبدیل می شود. این اعلال به قلب و اسکان فقط در صیغه هایی روی می دهد که ضمیر بارز ندارند و در صیغه های مثنی و جمع مؤنث اعلالی روی نمی دهد.

تذکر:اگر فعل مضارع بر وزن یَفْعُلُ باشد جمع های مذکر و مؤنث بر یک وزن بکار برده می شود .

یَفْعُلُ= جمع مذکرو مؤنث غائب=یَدعُونَ

یَفْعُلُ=جمع مذکر ومؤنث مخاطب= تَدْعوُنَ

و اگر فعل بر وزن یَفْعِلُ باشد صیغه ی مفرد مؤنث مخاطب و جمع مؤنث مخاطب مانند هم بکار برده می شوند.

یَفْعِلُ= مفرد و جمع مؤنث مخاطب= تَهْدَینَ

أمر:در صیغه های أمر معتل ناقص صیغه های 1،3، 4،اعلال به حذف دارند وبقیه صیغه ها بدون اعلال می باشند.

تست درس دوم

4)کدام خطا است؟

الف)لمّا یقوم   ب)لم یَقم    ج)لمّا یقوما   د)لم یقوموا

5)أعِظُ چه نوع فعلی است؟

الف)ناقص      ب)مهموز     ج) سالم       د)مثال

6)مفرد مؤنث مخاطب یَنجو کدام است؟

الف)تنجوین   ب)تنجینَ     ج)ینجونَ     د)ینجینَ

درس سوم

  مفعول مطلق

مصدری است منصوب از جنس فعل که برای بیان تأکید یا نوع وقوع فعل به کار برده می شود و به دو دسته تقسیم می شود: 1)مفعول مطلق تأکیدی

مصدری است منصوب از جنس فعل که بدون صفت با مضاف الیه به کار برده می شود و معمولاً نکره می باشد و برای تأکید بر وقوع فعل به کار می رود.

1)سَلَّموا تَسلیماً          2)اُذکُرُ الله ذکراً

            مفعول مطلق                             مفعول مطلق             

                تأکیدی                              تأکیدی

نکته:باید توجه داشت مفعول مطلق تأکیدی درجمله برای ترجمه آن باید از کلمات تأکیدی فارسی (واقعاً، حتماً، بدون شک...) استفاده می کنیم .

1)حتماً درود بفرستید.      2)خداوند را حتماً یاد کنید.

2)مفعول مطلق نوعی (بیانی)

مصدری است منصوب از جنس فعل که برای بیان چگونگی وقوع فعل به کار برده می شود و همواره با صفت یا مضاف الیه همراه است. مانند:

1)اُذْکُروالله ذکراً کثیراً  (ذکراً=مفعول مطلق نوعی،کثیراً=صفت)

تذکر:در ترجمه مفعول مطلق نوعی در صورتی که با صفت همراه باشد فقط صفت ترجمه می شود یعنی بصورت (خیلی،زیاد،فراوان و...)استفاده می کنیم ودر صورتی که با مضاف الیه همراه باشد از کلمات (مثل،مانندو...)استفاده می کنیم.

1)خدا را خیلی یاد کنید.

نکته:گاهی مفعول مطلق بصورت مصدری منصوب بدون فعل بکار برده می شود ولی بصورت فعل ترجمه می شود.

(شکراً،عفواً،طاعتهً،سمعاً،أیضاً،حتماً،حقاً،اَهلاً،سبحان الله،حمداً)

نکته:گاهی مفعول مطلق نوعی از جمله حذف می شود و صفت به جای آن قرار می گیرد که آن صورت به صفت نائب مفعول مطلق گفته می شود و همیشه نکره و منصوب می باشند.

اُذکروُا الله ذکراً کثیراً= اُذکرُوا الله کثیراً

                                          نائب مفعول مطلق نوعی و منصوب

مفعول فیه(ظرف زمان و مکان)

اسمی است جامد و منصوب که زمان یا وقوع فعل را در جمله مشخص می کند و معمولاً با معنی فئ(در) همراه است .

ظرف زمان:عِنْدَ، قبلَ، بَعْدَ، الآنَ، اِذا، حِینَ، متی، مَهما، الیل، النهار،...                                                               

ظرف مکان:خَلْفَ، أمامَ، فَرْقَ، بَیْنَ، وَسَط، جنب، هُنا، هُناکَ،داخل...

مثال:

       وَجَدْتُ کتابی هُناکَ

                           مفعول فیه ظرف مکان

حروف عطف

حروفی هستند که در جمله و یا دو اسم را به هم ربط (معطوف) می دهند. به کلمه قبل از حروف عله معطوف الیه می گویند و می تواند نقش های مختلف داشته باشد و به کلمه ی بعد از حرف عطف ،معطوف یا عطف به حروف گفته می شود که در اعراب از معطوف الیه پیروی می کند.

حروف عطف عبارتند از:(وَ، فَ، ثُمَّ، أوُ، بَلْ ،لِکنْ، لا)

جاءَ المعلمُ و التلمیذُ      المعلمَ=فاعل و مرفوع

وَ=حرف عطف             التلمیذُ=معطوف و مرفوع

تست درس سوم

7)ما هوَ صحیحُ؟ (عاشروُا ـــــــ الاخوانِ؟)

الف)معاشرهَ    ب)معاشرهً     ج)المعاشرهَ    د)المعاشرهِ 

8)اجعل مفعول مطلق المناسب للفراغ؟ الموءمنونَ یٌقیمونَ الصلاهَ ..

الف)اقامهَ     ب)مقیماً       ج)مُقیمونَ     د)اقواماً

درس چهارم

   حال

کلمه ای است که حالت فاعل یا مفعول جمله را در هنگام وقوع فعل بیان می کند و به سه شکل به کار می رود: 1)حال مفرد 2)حال جمله اسمیه 3)حال جمله فعلیه

حال مفرد:اسمی است منصوب ،نکره و مشتق که حالت فاعل را در هنگام وقوع فعل نشان می دهد و آن اسمی که حال آن را بیان می کند صاحب حال گفته می شود.

نکته:حال مفرد نکره می باشد ولی صاحب حال همیشه یک اسم معرفه می باشد و حال مفرد در جنس و عدد از صاحب حال پیروی می کند.

 جاءَ التلامیذُ الی المدرسهِ مسرورینَ

التلامیذ=صاحب حال فاعل و مرفوع

مسرورینَ=حال مفرد و منصوب به یاءنیابی

نکته: صاحب حال معمولاً در جمله فاعل و یا مفعول جمله می باشد و حال مفرد همیشه یک اسم فاعل ویا مفعول ویا صفت مشبه می باشد.

حال جمله اسمیه

جمله است که با واو حالیه شروع می شود و بعد از واو ضمیرمنفصلی مرفوعی قرار می گیرد که به صاحب حال بر می گردد یعنی در    جنس و عدد از صاحب پیروی می کندو آن جمله حالت فاعل و مفعول جمله را در هنگام وقوع فعل مشخص می کند و چون جمله اعراب دارد محلاً منصوب می گردد. جاءَ المعلمُ الی الصفُّ و هو مسرورٌ(المعلم=صاحب حال فاعل و مرفوع،واو=واو حالیه ،هو مسرورینٌ=حال جمله اسمیه محلاً منصوب)  

حال جمله فعلیه

جمله است که با فعل شروع می شود و آن فعل در جنس و عدد از صاحب حال پیروی می کند و حالت فاعل یا مفعول جمله را مشخص می کند و محلاً منصوب می باشد .

1)رایُت المعلمُ یقرأ الکتاب(المعلمُ=مفعول به ومنصوب، یقراُالکتاب=حال جمله فعلیه محلاً منصوب)

نکته: هر گاه در یک جمله فعل مضارع بعد از فعل ماضی قرار بگیرد ،فعل مضارع بصورت ماضی استمراری ترجمه می شود .

1)معلم را دیدم در حالی که کتاب می خواند.

نکته:واو حالیه با حال جمله اسمیه به کار می رود ولی فقط در یک حالت با حال جمله فعلیه به کار می رود یعنی هرگاه فعل در حال جمله فعلیه با قَدْ همراه است .

أذهبُ الی المدرسهٌ و قَدْ کتبْتُ دروسی(جمله فعلیه محلاًمنصوب)

به مدرسه می روم در حالی که درسهایم را نوشته ام.

نکته:کلمه ی وَحْدَ همیشه با ضمیر و همواره حال مفرد است.  

رایُت المعلمُ فی المدرسهُ وحْدَهُ(حال مفرد)

تست درس چهارم

9)میّز الصحیح للفراغ :‍ (دَخَلَ أعداءُ فلسطین..)

الف)غاصبون    ب)غاصبان        ج)الغاصبین       د)غاصبینَ

2)ذوالحال در جمله (رَجعوا مِن السفر صباحاً یحزنون) چیست؟

  الف)صباحاً       ب)السفر    ج)ضمیر مستتر هم   د)ضمیر بارز واو
درس پنجم

تمییز

به کلماتی گفته می شود که برای رفع ابهام در جمله به کار می روند به عبارتی دیگر اسمی است نکره و منصوب و جامد که برای رفع ابهام بکار می رود و به دو شکل بکار می روند:

1)تمییز مفرد 2)تمییز نسبه

تمییز مفرد: اسمی است جامد،نکره ومنصوب که بعد از وزن ،متر ،پمانه،مسافت ،عدد ومقدارو اندازه قرار می گیرد.

إستریتُ کیلوینَ تفاحاً

                           تمییز مفرد و منصوب

نکته:تمییز اعداد که بعد از عدد قرار می گیرد تمییز عددو مفرد گفته می شود.( تمییز اعداد اعراب مخصوص به خود دارد یعنی می توانند مشتق و مجرور باشد.)

عدد 1 و 2  صفت می باشند تمییز ندارند .

تمییز اعداد 3 تا 10=جمع و مجرور

تمییز اعداد 11 تا 99= مفرد و مجرور 

 تمییز اعداد 100 به بعد = مفرد و مجرور

2)تمییزنسبه: اسمی است جامد ،نکره،و منصوب که برای رفع ابهام از جمله بکار می رود.

نکته:مصدرهای نکره و منصوب بعد از اسم تفضیل(أفْعَلُ و فُعْلی) تمییز نسبه می باشد.

نکته:بعضی فعل ها در جمله به تمییز نیاز دارند: فَجَّرَ. نَظَّـمَ . زَادَ . اِزدادَ . مَلَأَ . إمْتِلاً . زادَ . طابَ . حَسُنَ ....

 مانند: فجَّرَاللهُ الاَرضُ عُیُوناً(تمییز نسبه و منصوب)

نکته: کلمات خیر و شر اگر به معنی بهتر و بدتر باشداسم تفضیل است و نیاز به تمییز دارد واسم نکره ومنصوبی که بعد از این کلمات قرار می گیرد تمییز نسبه است.

الباقیاتُ الصالحاتُ خَیرٌ عِنْدَاللهُ ثواباً(کارهای شایسته نزد خداونداز نظر ثواب بهتراست)

تست درس پنجم

11)میّز الخطاء للفراغ لایجاد اسلوب التمییز:(یزداد المسلمونُ .......... .)

     الف)ایماناً     ب)یقیماً          ج)خلوصاً        د)زاهداً

12)در عبارت (انّ اللهَ اکثرُعلماً) تمییز در اصل چه بوده است؟

الف)فاعل     ب)اسم انّ       ج)خبر انّ        د)مفعول

13)در عبارت(یکتَمِلُ طُلّابُ الصَّفِ عدداً)تمییز دراصل چه بوده است؟

الف)فاعل     ب)مفعول       ج)مبتدا       د)نائب فاعل

درس ششم

استثناء:جدا کردن حکم کسی یا چیزی از گروه یا دسته ی دیگراستثناء گفته می شود.

1)مستثنئ:اسمی است منصوب که بعد از ادات استثناء قرار می گیرد و از گروه یا دسته دیگری جدا می شود.

2)مستثنئ منه:اسمی است که قبل از ادات استثناء قرار می گیرد و مستثنئ از آن جدا می شود و در جمله می تواند مبتدا ،خبر، فاعل ،مفعول به و... باشد.

3)ادات استثناء: کلماتی هستند که بوسیله آنها مستثنئ را از مستثنئ منه جدا می کند.(اِلّا، غَیْر،سِوی)

مستثنئ:مستثنئ به سه شکل به کار می رود:الف)مستثنئ متصل ب)مستثنئ منقطع ج)مستثنئ مفرّغ

الف)مستثنئ متصل:هرگاه مستثنئ از جنس و نوع مستثنئ منه باشد و همیشه منصوب است.

جاءالتلامیذُ الی المدرسه الا واحداً منهمُ(التلامیذُ=مستثنئ منه، فاعل و مرفوع)(الا= ادات استثناء)(واحداً=مستثنئ متصل ومنصوب)

ب)مستثنئ منقطع:هرگاه مستثنئ از جنس و یا نوع مستثنئ منه نباشد آن را مستثنئ منقطع می نامند و همیشه منصوب است.

قلبتْ إخوانُکَ الا أخاکَ(اخوانک=مستثنئ منه فاعل و مرفوع )(الا=ادات استثناء)(أخاک=مستثنئ منقطع و منصوب به الف نیابی)

ج)مستثنئ مفرّغ:هر جا مستثنئ منه از جمله حذف شده باشد یعنی مستثنئ بدون مستثنئ منه به کار برده باشد در آن صورت به مستثنئ مفرّع گفته می شود و معمولاً با ادات نفی و استفهام همراه می شود .

لاتَذکُـرُوا إلاّ اللهَ . ( فقط خداوند را عبادت کنید.)

نکته:مستثنئ مفرّغ در جمله می تواند مرفوع یا منصوب باشد و اعراب آن به مستثنئ منه محذوف بستگی دارد به این صورت که اگر مستثنئ منه محذوف مرفوع باشد ، مستثنئ مفرّغ نیز مرفوع می شود و اگر مستثنئ منه که حذف شده  منصوب باشد مستثنئ مفرغ نیز محذوف می شود.

هل جزاءُ الاحسانِ الّا الإحسانُ(الإحسانُ= مستثنئ مفرّغ و مرفوع)

نکته: هرگاه مستثنئ مفرّغ باشد و فعل نیز منفی بکار رفته باشد در ترجمه به جای ادات استثناء کلمه ی«فقط» اضافه کنیم و فعل جمله را مثبت معنی کنیم.(آیا پاداش نیکی فقط نیکی است؟)

تست درس ششم

14)ما هو الخطاء فی الفراغ؟«لم یدخل الجنهِ الّا ..........»

الف)المؤمن          ب)المؤمنونَ       ج)المؤمنانِ       د)المؤمنینَ

15)میّز الصحیح للفراغ ؟(هل یَعِلِّمُ الّا ........ .)

الف)التلمیذُ النجا     ب)تلمیذاً       ج)التلمیذِ      د)تلمیذَیْنِ

16)اعراب مستثنئ در «ما نَزَلَمن الّا مطر قلیل»

الف)مرفوع       ب)منصوب       ج)مجرور          د)مرفوع محلاً

درس هفتم

منادئ

اسمی است که مورد ندا واقع می شود و به دو شکل به کار برده می شود :

 1)منادای مفرد      2)منادای مضاف

1)منادای مفرد:هرگاه منادای یک اسم مستقل باشد یعنی به کلمه دیگری اضافه نشده باشد آن را منادی مفرد می نامیم و خود به دو شکل بکار می رود :

الف)منادئ علم:هرگاه منادای یک اسم علم یا خاص باشد مبنی به ضمّ و محلاً منصوب است.

مانند:(یا اللهُ=منادای علم)

ب)منادای نکره مقصوده (غیر علم) : هرگاه منادای یک اسم نکره یا غیر علم باشد مبنی به ضّم و محلاً منصوب می باشد.

 مانند:(یا رجلً= منادای نکره مقصوده)

2)منادای مضاف:هرگاه منادای مضاف واقع شود یعنی به اسم دیگری اضافه شده باشد معرب و منصوب می باشد.مانند:یاعَبْدَالله (عبد= منادای مضاف) (مضاف الیه و مجرور)

نکته: حرف ندای«یا» فقط با اسم هایی بکار می رود که «ال» نداشته باشد بجز کلمه «الله» که گاهی «یا» از اول آن حذف می شود و به جای آن «میم» مشدّد در آخر الله حذف می شود.

یا اللهُ ـــــ اللّهَُّ(مَّ و یا=حرف ندا)(اللهَ=منادای علم مبنی بر ضّم محلاًمنصوب)

نکته: هرگاه منادای مضاف به ضمه به «یا» متکلم وحده اضافه شود اعراب تقدیری دارد یعنی تقدیراً منصوب می گردد که گاهی ضمیر «یا» از آخر حذف می شود ولی کسره حذف آخر باقی می ماند.

یا ربَّی = یارَبَّ =رَبَّ= (منادای مضاف تقدیراً منصوب)

نکته: هرگاه اسم «ال»داری مورد منادا واقع شود بعد از «یا» برای مذکر أیُهّا و برای مؤنث أیُتَهّا که در آن صورت أیّ و أیّهُ منادای نکره مقصوده مبنی بر ضّم ، محلاً منصوب می باشد و ها حرف تنبیه و اسم «ال» دار بعد از آن اگر جامد باشد عطف بیان و اگر مشتق باشد صفت گفته می شود.

یا ایُهّا الناسُ (یا = حرف ندا)(ایُهّا = منادای نکره مقصوده مبنی بر ضّم محلاً منصوب)(الناسُ = عطف بیان)

یا ایُتَهّاالمسلمات (ایُتُّ= منادای نکره مقصوده مبنی ضّم محلاً منصوب)(ها = حرف تنبیه)(المسلماتُ = صفت و مرفوع و مشتق)

تست درس هفتم

17)میّز الصحیح للفراغ؟«یا ایهّا ........  .

الف) المؤمنون      ب) المؤمنَ       ج)المؤمنینَ        د)المؤمِنِ

18)ما هو الصحیح فی الفراغ؟«یا  ........... ـی العالمِ»

الف)مجاهد         ب)المجاهد      ج)ایّها المجاهد     د)مجاهدان

پاسخ تست درس اول تا هفتم

1)ج  2)الف   3)ج   4)ب   5)د   6)ب   7)ب   8)الف   9)د10)د   11)د   12)ب   13)الف   14)د  15)الف  16)الف    17)الف     18)الف

      

فعل معتل مثال: ( فعلي است كه اولين حرف از سه حرف اصلي آن حرف عله « و يا ي » مي باشد   :  مانند ( وعد ، وصف ، وجد ، يسَر ، ينَع ) ؛ به افعالي كه با واو شروع شده اند مثال واوي مي گوييم و به افعالي كه با يا شروع شده اند مثال  يايي مي گوييم . در ماضي اين افعال اعلالي وجود ندارد و مانند ذهب صرف مي شوند .

 مضارع افعال معتل مثال بر دو وزن ( يفعَل ُ  و يفعِلُ ) نوشته مي شوند

 در بين افعال مثال فعلهايي كه بر وزن يفعَل ُ مضارع مي شوند كم و انگشت شمارند بنابراين بهترين راه آموختن اين افعال حفظ كردن آنهاست اين افعال عبارتندا ز :( ودَع َ ، وَذرَ ، وضَع َ ، وقعَ ، وهَبَ ، وسِع َ ) كه مضارع آنها اينچنين ميشود يَودَعُ و ....و چون فعل مضارع مثال اعلال به حذف حرف عله دارد پس حرف عله را برمي داريم وشكل اعلال يافته مضارع آن مي شود (يدَعُ ، يذَرُ ،‌يضَعُ ، يقَعُ ، يهَبُ ،يسَعُ )

 بقيه فعلهاي مثال بر وزن يفعِلُ مضارع مي شوند مانند :وصَفَ (يصِف ُ ) وعَدَ ( يَعِد ُ ) و...

چرا اعلال فعلهايي مانند يَسَر َ و يَنَعَ ذكر نمي شود ؟ زيرا افعال مثال يايي مثل فعل صحيح و سالم صرف مي شوند و اعلال نمي شوند

 مثل:  يَسَر َ . يَيْسَرُ   . إيسِرْ . 

مضارع اجوف وامر آن

برای نوشتن مضارع فعل اجوف ابتدا باید مشخص شود که بر وزن یفعِلُ مضارع می شود یا یفعَل ُ یا یفعُل ُ .

قاعده کلی این است که اگر اصل فعل اجوف یعنی قبل از اعلال آن یایی بود ؛ مضارع بر وزن یفعِل ُ نوشته شود زیرا حرکت متناسب با حرف یا کسره است مثل سیَرَ = یسیرُ صیرَ =یصیرُ بیَع = یبیعُ

اما اگر اصل حرف عله واو بود مضارع بر وزن یفعُلُ نوشته می شود مثل قول = یقول ُ عود = یعود ُ عوذ = یعوذُ .

اما فعلی نداریم که اصل حرف عله آن الف باشد زیرا الف در اصل واو یا یا بوده است که به الف تبدیل شده است مثل قول = قال . بیع = باع ، اما نحویون گرامی وزن یَفعَــلُ را نیز بی نصیب نگذاشته اند و یکسری فعلها را بر این وزن مضارع کرده اند از آن جمله اند :

فعلهای خاف ؛ نام و نال بر وزن یفعَل ُ مضارع می شوند با اینکه اصل حرف عله در آنها اینچنین بوده است : خوَف. نوَم . نیَل َ .

در مضارع اجوف صیغه های جمع مونث اعلال به حذف حرف عله دارند یعنی از چهارده صیغه فقط دوصیغه آنها حرف عله حذف می شود :

صرف مضارع فعلهای اجوف :

یعودُ . یعودانِ .یعودون َ. تعودُ .تعودانِ . یعُدن َ .

تعودُ. تعودانِ . تعودونَ . تعودین ُ . تعودان ِ . تعُدن َ .

امر : عُد . عودا . عودوا . عودی . عودا . عُدن

أعودُ . نعود ُ

یکون ُ . یکونان ِ . یکونون َ .تکون ُ .تکونانِ .یکُـنّ

تکون ُ . تکونانِ . تکونونَ . تکونینَ . تکونانِ . تکُـنّ .

امر : کُن . کونا . کونوا . کونی . کونا . کُنّ .

أکون ُ . نکون ُ .

راح : یروحُ ( می رود ) . یروحان ِ . یروحون َ . تروح ُ . تروحان ِ . یرُحن َ .

تروحُ . تروحان ِ . تروحون َ . تروحین َ . تروحان ِ . ترُحنَ .

امر: رُح . روحا . روحوا . روحی . روحا . رُحنَ .

أروحُ . نروح ُ .

یصیر ُ . یصیران ِ . یصیرون َ . تصیر ُ . تصیران ِ . یصِرن َ .

تصیرُ . تصیران ِ . تصیرون َ . تصیرین َ . تصیران ِ . تصِرن .

امر : صِر . صیرا. صیروا . صیری. صیرا . صِرنَ .

أصیر ُ . نصیرُ . ( سار و باع هم اینطور صرف می شوند )

اما :

ینال ُ . ینالان ِ. ینالون َ . تنالُ . تنالان ِ . ینـَـَلن َ .

تنال ُ . تنالان ِ . تنالون َ . تنالین َ . تنالان ِ . تنـَـلن َ.

امر: نَل . نالا . نالوا .نالی . نالا . نَلن َ .

أنال ُ . ننال ُ .( خاف و نام هم مثل ینال ُ مضارع و امرمی شوند ).

+ نوشته شده در  شنبه بیست و نهم مهر 1391ساعت 23:50  توسط ملکی   |  نظر

 

عزیزانم برای دیدن علم اعجمی در قران به تجزیه اسم در آرشیو رجوع کنید (غیر منصرف)

سلام

سوالهای فعل معتل در درس اول سال سوم دبیرستان :

1- عَيِّن الصَّحيحّ عَن كلمةِ « يَصِيدُ»: ( انساني سراسري 81)

« العصافيرُ تشعُرُ بِأذيً كثيرٍ مِنَ الإنسانِ عِندَما  يَصيدُها  بعضَ الأحيانِ.»

الف- معتلّ  ناقص- لازمٌ- ﻣﺒﻨﻰّ للمعلوم- معربٌ/ فعلٌ مرفوعٌ وفاعلُهُ ضميرُ «هو» المستتر

ب- مزيدٌ ثلاثيٌّ مِن بابِ إفعال – معتلّ و أجوف – ﻣﺒﻨﻰّ للمعلوم/فعلٌ مرفوعٌ مَعَ فاعِلِهِ جملةٌ فعلية

ج- فعلٌ مضارعٌ – للغائب- معتلّ و أجوف – متعدٍّ – ﻣﺒﻨﻰّ للمعلوم -معربٌ/ فعلٌ و فاعلُهُ« بعض»

د-فعلٌ مضارعٌ – مجرّدٌ - ثلاثيّ- معتلّ و أجوف- متعدٍّ/فعلٌ و فاعلُهُ« هو» المستتر والجملة فعلية

 برای دیدن ادامه سوالات به ادامه مطلب بروید:

 

مهموز فعلی است كه یكی از حروف اصلی آن "همزه" باشد.
همزه در ساختار كلمه دچار تغییراتی می شود به تغییرات همزه "تخفیف همزه" گفته می شود.
تخفیف همزه به دو شكل صورت میگیرد:سماعی(بی قاعده) كه با حذف همزه صورت می گیرد/قیاسی(باقاعده)كه با قلب همزه است.
تخفیف قیاسی همزه:
1-هرگاه دو همزه در كنار هم واقع شوند و اولی مفتوح و دومی ساكن باشد همزه ی دوم قلب به الف می شود و هر دو به صورت "آ" نوشته می شوند:اَأخذ=آخذَ
2-هرگاه دو همزه در كنار هم واقع شوند و اولی مكسور و دومی ساكن باشد همزه ی دوم قلب به "یا" می شود.إإمان=ایمان
3-هرگاه دو همزه در كنار هم واقع شوند و اولی مضموم و دومی ساكن باشد همزه ی دوم قلب به واو می شود.اُأتی =اوتی
تخفیف سماعی همزه:
1-در امر حاضر از "اكل"و "اخذ" همزه حذف می شود.امر:کُلْ و خُذْ.
2- در امر حاضر از "سال" و "امر" همزه حذف می شود و نیز می توان با حفظ همزه فعل را صرف كرد :سلْ و مُرْ.
3-در مضارع از فعل "رای"همزه حذف می شود.یَری . امرش : رَ .
4-در ماضی و مضارع باب افعال از فعل "رای" همزه حذف می شود.أری . یُری  اگر همين مضارع را مجزوم كنيم مجزوم به حذف حرف علة مي شود چون هم ناقص و هم مهموز است . 
رأي- يري- لم يرَ

+ نوشته شده در  یکشنبه دوازدهم آبان 1387ساعت 0:7  توسط ملکی   |  آرشیو نظرات

 

فعل ناقص معتل ( ماضی )

 

در تعریف فعل ناقص می گوییم فعل ناقص  فعلی است که سومین حرف از سه حرف

 

اصلی آن حرف عله باشد مانند: هدی ، یرمی ، دعو ، یشکو.

 

در صرف  صیغه های ماضی  فعل نا قص باید ابتدا به عین الفعل آن توجه نمود اگر

 

 عین الفعل آن فتحه باشد مانند: رمَی ، دعَو ، شکَو  نوع اعلالی که بر فعل عارض 

 

می شود اعلال به حذف است آن هم در صیغه هایی که به واو جمع یا تاء تانیث اضافه

 

می شوند به عبارت روان تر یعنی در جمع مذکر غایب ، مفرد مونث غایب و مثنی

 

مونث غایب مثال :

 

رمَی ، رمَت ، رمیا ، رمتا ، رمَوا ، رمین

 

رمیتَ، رمیتِ، رمیتما ، رمیتما ، رمیتم ،  رمیتنّ

 

رمیتُ ، رمینا

 

 ولی اگر عین الفعل کسره داشته باشد مانند : رضِی ، قضِی ، اعلال به حذف فقط در

 

جمع مذکرایب صورت می گیرد و روی عین الفعل این صیغه  ضمه قرار می دهیم :

 

قضِی ، قضِیت ، قضیا ، قضیتا ، قضُوا ، قضین

 

قضِیتَ ، قضیتِ ؛ قضیتما ، قضیتما ، قضیتم ، قضیتنّ

 

قضیتُ ، قضینا

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه نهم آبان 1387ساعت 9:30  توسط ملکی   |  آرشیو نظرات

 

فعل مضارع معتل ناقص

 

اولین نکته ای که راجع به مضارع ناقص معتل باید به آن توجه نمود روش نوشتن اولین

 

صیغه فعل ناقص معتل در زمان مضارع است:

 

اگر فعل از ریشه دعو ، شکو ، سلو و امثال آن باشد یعنی لام الفعل آن واو باشد فعل

 

مضارع آن بر وزن یفعُــلُ می آید و می شود  یدعُوُ ، یشکُوُ ، یسلوُ که اعلال بر لام الفعل

 

 عارض می شود وساکن میگردد  یدعُــو ، یشکُــو ، یسلـُـو .

 

اگر فعل مانند رمَی ، هدَی باشد یعنی دومین حرف اصلی آن فتحه باشد مضارع آن بر

 

وزن یفعِــل می آید و میشود یرمِــي ، یهـــدِي .

 

اگر دومین حرف اصلی فعل کسره باشد مثل رضِی ، نسِی  مضارع آن بر وزن یفعَــل

 

می آید و می شود یرضَــی ، ینسَــی .

 

نکته : در اولین صیغه مضارع ناقص لام الفعلها ساکن می گردند .

 

صرف مضارع این افعال به اتفاق به یک صورت است و اعلال به حذف  فقط  در

 

 صیغه های جمع مذکر غایب ، مفرد مونث مخاطب و جمع مذکر مخاطب صورت می گیرد :

 

یرمي – ترمي – یرمیان – ترمیان – یرمون ( یرمیون )  _ یرمین

 

ترمي – ترمین ( ترمیین )  - ترمیان - ترمیان -  ترمون ( ترمیون )  – ترمین

 

أرمي – نرمي 

  

تذکر : فعلهای داخل پرانتز قبل از اعلال است .

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه نهم آبان 1387ساعت 9:30  توسط ملکی   |  آرشیو نظرات

 

حرامم باد اگر من جان بجای دوست(الله) بگزینم !

 مضارع اجوف وامر آن

برای نوشتن مضارع فعل اجوف ابتدا باید مشخص شود که بر وزن یفعِلُ مضارع  می شود یا یفعَل ُ یا یفعُل ُ .

قاعده کلی این است که اگر اصل فعل اجوف یعنی قبل از اعلال آن یایی بود ؛ مضارع بر وزن یفعِل ُ نوشته شود زیرا حرکت متناسب با حرف یا کسره است مثل سیَرَ = یسیرُ    صیرَ =یصیرُ     بیَع = یبیعُ

اما اگر اصل حرف عله واو بود مضارع بر وزن یفعُلُ نوشته می شود مثل قول = یقول ُ عود = یعود ُ عوذ = یعوذُ .

اما فعلی نداریم که اصل حرف عله آن الف باشد زیرا الف در اصل واو یا یا بوده است که به الف تبدیل شده است  مثل قول = قال . بیع = باع ، اما نحویون گرامی وزن یَفعَــلُ را نیز بی نصیب نگذاشته اند و یکسری فعلها را بر این وزن مضارع کرده اند از آن جمله اند :

فعلهای خاف ؛ نام و نال بر وزن یفعَل ُ مضارع می شوند با اینکه اصل حرف عله در آنها اینچنین بوده است : خوَف. نوَم . نیَل َ .

در مضارع اجوف صیغه های جمع مونث اعلال به حذف حرف عله دارند یعنی از چهارده صیغه فقط دوصیغه آنها حرف عله حذف می شود :

صرف مضارع  فعلهای اجوف :

یعودُ . یعودانِ .یعودون َ. تعودُ .تعودانِ . یعُدن َ .

تعودُ. تعودانِ . تعودونَ . تعودین ُ . تعودان ِ . تعُدن َ .

 امر : عُد . عودا . عودوا . عودی . عودا . عُدن

أعودُ . نعود ُ

 یکون ُ . یکونان ِ . یکونون َ .تکون ُ .تکونانِ .یکُـنّ

تکون ُ . تکونانِ . تکونونَ . تکونینَ . تکونانِ . تکُـنّ .

امر : کُن . کونا . کونوا . کونی . کونا . کُنّ .

أکون ُ . نکون ُ .

راح : یروحُ ( می رود ) . یروحان ِ . یروحون َ . تروح ُ . تروحان ِ . یرُحن َ .

تروحُ . تروحان ِ . تروحون َ . تروحین َ . تروحان ِ . ترُحنَ .

امر: رُح . روحا . روحوا . روحی . روحا . رُحنَ .

أروحُ . نروح ُ .

یصیر ُ . یصیران ِ . یصیرون َ . تصیر ُ . تصیران ِ . یصِرن َ .

تصیرُ . تصیران ِ . تصیرون َ . تصیرین َ . تصیران ِ . تصِرن  .

امر : صِر . صیرا. صیروا . صیری. صیرا . صِرنَ .

أصیر ُ . نصیرُ . ( سار و باع هم اینطور صرف می شوند )

اما :

ینال ُ . ینالان ِ. ینالون َ . تنالُ . تنالان ِ . ینـَـَلن َ .

تنال ُ . تنالان ِ . تنالون َ . تنالین َ . تنالان ِ . تنـَـلن َ.

امر: نَل . نالا . نالوا .نالی . نالا . نَلن َ .

أنال ُ . ننال ُ .( خاف و نام هم مثل ینال ُ مضارع و امرمی شوند ).

   

+ نوشته شده در  چهارشنبه یکم آبان 1387ساعت 18:22  توسط ملکی   |  آرشیو نظرات

 

فعل میان تهی را صرف کنیم (اجوف )

عاد َ(عودَ) - عادا- عادوا- عادت- عادتا- عُدنَ - عُدتَ- عُدتما- عدتُم- عدتِ- عُدتما- عُدتنّ - عُدتُ- عُدنا (اعلال به حذف )= برگشت

 کانَ (کوَنَ )– کانا – کانوا – کانت – کانتا – کُنّ – کـُـنتَ – کـُـنتما- کـُـنتم – کـُـنتِ – کـُنتما – کنتنّ – کنت ُ- کُنّــا = بود

 مادامَ – ماداما– ماداموا- مادامت– مادامتا – مادُمنَ . مادُمت َ – مادُمتما – مادُمتم – مادمتِ – مادُمتما– مادُمتنّ– مادمتُ- مادُمنا  = تا زمانیکه

 راح َ- راحا – راحوا – راحت – راحتا – رُحن َ-  رُحت َ -  رُحتما – رُحتم -  رُحتِ - رُحتما – رُحتنّ -  رُحتُ -  رُحنا  = رفت

مازالَ – مازالا – مازالوا – مازالت – مازالتا – مازِ لن َ – مازلت َ – مازلتما – مازِلتم – مازِلت ِ – مازِلتما – ما زِلتنّ – مازِ لتُ - ما زِ لنا . هنوز. تا زمانی که

 صار َ- صارا – صاروا – صارت – صارتا – صِـرن َ – صِـرت َ - صِـرتما -  صِـرتم -  صِـرت ِ -  صِـرتما - صِـرتنّ – صِـرتُ – صِـرنا = شد

 لََــَـــیسَ – لـَــیسا- لیسوا- لیست- لیستا- لَـَــسنَ . لـَــستَ- لـَــستما- لـَـستم – لـَـستِ- لـَـستما- لـَـستنّ .لـَستُ – لـَـسنا (استثنا است چون در پنج صیغه اول اعلال به قلب نداریم )= نیست .

 * ما در مادام و مازال، مای ظزفیه است و اگرما قبل از این دو فعل نباشد جزو نواسخ یعنی افعال ناقصه نیستند .

ماضی های استثناء : خاف َ . نال َ . نام َ اینطور صرف می شوند :

نال َ نالا . نالوا. نالت . نالتا . نِــلنَ .

نِلتَ . نِلتما .نِلتم . نِلتِ . نِلتما .  نِلتنّ

نِلتُ . نِلنا .

 

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و هشتم مهر 1387ساعت 19:0  توسط ملکی   |  آرشیو نظرات

 

با هم صرف کنیم

 

ماضی واوی  

مضارع قبل از

 اعلال 

بعد از اعلال

امرمثال    

مثال یایی

ماضی

مضارع مثال

 یایی

امر مثال یایی

وصف  

یوصِفُ

یَصِفُ        

 

یسرَ

ییسَرُ

 

وصفا 

 

 یصِفان

 

یسرا

ییسرانِ

 

وصفوا 

 

یصِفونَ

 

یسروا

ییسرونَ

 

وصفت 

 

تصِفُ    

 

یسرت

تیسرُ

 

وصفتا 

 

تصِفانِ

 

یسرتا

تیسرانِ

 

وصفن 

 

یصِفنَ

 

یسرنَ

ییسرنَ

 

وصفتَ 

 

تصِفُ

صف

یسرتَ

تیسَرُ

إیسر

وصفتما 

 

تصفانِ

صفا

یسرتما

تیسرانِ

إیسرا

وصفتم 

 

تصفونَ

صفوآ

یسرتم

تیسرونَ

إیسروا

وصفتِ 

 

تصِفینَ

صفی

یسرتِ

تیسرینَ

إیسری

وصفتما 

 

تصفانِ

صفا

یسرتما

تیسرانِ

إیسرا

وصفتن 

 

تصفنَ

صفنَ

یسرتنّ

تیسرنَ

إیسرنَ

وصفتُ

 

أصِف

 

یسرتُ

أیسرُ

 

وصفنا

 

نصِفُ

 

یسرنا

نیسَرُ

 

 در مضارع و امر فعل مثال واوی اعلال به حذف داریم ولی در صیغه های مثال یایی اعلالی نداریم. 

+ نوشته شده در  جمعه بیست و ششم مهر 1387ساعت 18:8  توسط ملکی   |  آرشیو نظرات

 

فعل معتل مثال

سال گذشته در پست هاي خرداد ماه درباره افعال معتل و نوع اعلال آنها (دروس سال سوم دبيرستا ن كليه رشته ها ) مطالبي را تدريس كردم ؛ بنابراين براي مقدمه مي توانيد به پست هاي خرداد 86 مراجعه كنيد ؛ اما  درباره فعل معتل مثال ، مسائلي را  كه بچه ها بيشتر  مي پرسند و معمولا ً پاسخ كاملي دريافت نمي كنند در اين قسمت مختصرا ً مي آورم . حتما ً اين مطالب برايتان مفيد خواهد بود ضمن اينكه اگر سوالي پيش آمد در قسمت نظرات بفرماييد پاسخ داده خواهد شد .

   فعل معتل مثال: ( فعلي است كه اولين حرف از سه حرف اصلي آن حرف عله « و يا ي » مي باشد   :  مانند ( وعد ، وصف ، وجد ، يسَر ، ينَع ) ؛ به افعالي كه با واو شروع شده اند مثال واوي مي گوييم و به افعالي كه با يا شروع شده اند مثال  يايي مي گوييم . در ماضي اين افعال اعلالي وجود ندارد و مانند ذهب صرف مي شوند .

 مضارع افعال معتل مثال بر دو وزن ( يفعَل ُ  و يفعِلُ ) نوشته مي شوند

 در بين افعال مثال فعلهايي كه بر وزن يفعَل ُ مضارع مي شوند كم و انگشت شمارند بنابراين بهترين راه آموختن اين افعال حفظ كردن آنهاست اين افعال عبارتندا ز :( ودَع َ ، وَذرَ ، وضَع َ ، وقعَ ، وهَبَ ، وسِع َ ) كه مضارع آنها اينچنين ميشود يَودَعُ و ....و چون فعل مضارع مثال اعلال به حذف حرف عله دارد پس حرف عله را برمي داريم وشكل اعلال يافته مضارع آن مي شود (يدَعُ ، يذَرُ ،‌يضَعُ ، يقَعُ ، يهَبُ ،يسَعُ )

 بقيه فعلهاي مثال بر وزن يفعِلُ مضارع مي شوند مانند :وصَفَ (يصِف ُ ) وعَدَ ( يَعِد ُ ) و...

چرا اعلال فعلهايي مانند يَسَر َ و يَنَعَ ذكر نمي شود ؟ زيرا افعال مثال يايي مثل فعل صحيح و سالم صرف مي شوند و اعلال نمي شوند

 مثل:  يَسَر َ . يَيْسَرُ   . إيسِرْ . 

   

اقسام فعل از نظر حروف اصلی:

               1)فعل معتل                            2)فعل صحیح

     فعل معتل:

  به فعل های كه یكی از حروف اصلی آن حروف عله(و،ا،ی)    باشد و به چهار دسته تسقیم می شود:

1)   فعل معتل مثال :  فعلی كه اولین حرف اصلی آن حروف عله  باشد.مانند(وعد)

2)   فعل معتل اجوف: به فعلی كه دومین حرف آن عله باشد. مانند (قَال، عاد)  

3)   فعل معتل ناقص :فعلی كه سومین حرف آن حرف عله باشد. مانند(دعا، تلا)

4)  فعل معتل لفیف: فعل های كه دو حرف اصلی آن حرف عله باشد و اگر دو حرف عله كنار هم قرار بگیرد آن را لفیف مقرون و اگر دو حرف عله جدا از هم قرار بگیرد آن را لفیف مفروق می گویند . مانند(روی ، ولی)

 

فعل صحیح :

به فعل های گفته می شود كه در ساختمان اصلی آن (حروف اصلی آن) حروف عله به كار نرفته باشد و به سه دسته تقسیم می شود .

1)فعل مهموز:فعلی كه یكی از حروف اصلی آن همزه باشد كه اگر اول باشد مهموز فاء و اگر دومین حرف باشد مهموز العین واگر سومین باشد مهموز اللام گفته می شود. (أمر،سأل،بدأ)

 2) فعل مضاعف:فعلی كه دو تا از حروف آن هم جنس باشد. مانند :(یَمُدَّ، زَلْزَلَ)

 3)فعل سالم :فعلی كه در آن حرف عله و همزه وحرف همجنس به كار نبرده باشد. مانند:(كَتَبَ،خَرَجَ)

 اعلال

     به تغییراتی كه بر روی حروف عله روی می دهد گفته می شود و به سه دسته تقسیم می شود:

  1)اعلال به اسكان:هر گاه حركت حرف عله در فعل های معتل حذف ویا به حرف ما قبل داده شودو در موارد زیر روی می دهد:  

الف) هر گاه حرف عله در آخر فعل مضارع معتل ناقص قرار بگیرد ساكن می شود.مانند:(یَدْعُوُ=یَدْعُو)

ب‌)  هرگاه حرف قبل از حرف علّه ساكن باشد حركت حرف علّه به حرف ساكن داده می شود و حرف عله ساكن می شود. مانند: (یَقْوُلُ=یَقُوْلُ )

2)اعلال به قلب : هرگاه حرف عله به حرف دیگری تبدیل شود گفته می شود و در موارد زیر روی می دهد :

الف)حرف عله  متحرك ما قبل مفتوح به الف تبدیل می شود . مانند :(قَوَلَ=قالَ)،(بَیَعَ=باعَ)

ب)هرگاه حرف قبل از حرف عله كسره داشته باشد حرف عله به یاْء تبدیل می شود. مانند:(مِوْزان=میزان،مِوْلاد=میلاد)

3)اعلال به حذف: هرگاه حرف عله در فعلهای معتل حذف گردد اعلال به حذف گفته می شود و در موارد زیر روی می دهد :

الف) هرگاه حرف عله واو در مضارع معتل مثال معلوم ثلاثی مجّرد بعد از حروف مضارعه قرار بگیرد حذف می گردد. مانند :‍ (یَوْلِدٌ=یَلِدُ،یَوْضَعُ=یَضَعُ)

ب)هرگاه حرف بعد از حرف علّه ساكن شود حرف عله حذف می شود. مانند :(قالنَّ=قُلنَّ،هَدَیتُ=هَدَتْ)

ج)هرگاه حرف بعد از عله یكی از حروف واو یا یاء باشد حرف عله حذف می گردد. مانند :(یَدْعوونَ=یَدْعُونََ،تَدْعوِینَ=تَدْعِینَ)

د)هرگاه حرف عله در آخر فعل مضارع معتل ناقص قرار بگیرد هنگام مجزوم شدن فعل حرف عله حذف می گردد. مانند :

    مضارع          أمر          نهی

     تَدْعُو           اُدْعُ          لاتَدْعُ

  

 

 اعلال در معتل مثال

1)         ماضی: در صیغه های فعل ماضی معتل مثال هیچ اعلالی روی نمی دهد.

2)         مضارع: در صیغه های فعل مضارع معلوم ثلاثی مجرد معتل مثال واوی حرف عله واو حذف می گردد.

    جِدُ=یَجِدُ       تَجِدُ               تَجِدُ           تَجِدینَ

     یَجِدانِ    تَجِدانِ           تَجِدانَ        تَجِدانِ            أجِدُ

    یَجِدُونَ   یَجِدْنَّ            تَجِدُونَ       تَجِدْنَّ             نَجِدُ

3)أمر:در صیغه های أمر معنل مثال واوی حرف عله حذف می گردد.    

      مضارع        أمر             مضارع            أمر

       تَجِدُ           جِدْ            تَجِدینَ         جِد‌ِئ

      تَجِدانِ         جِدْا            تَجِدانِ           جِدا

     تَجِدُونَ        جِدْوا           تَجِدْنَ           جِدْنَ

 

 

 

اعلال در معتل اَجوف

1)ماضی: در صیغه های فعل ماضی معتل اجوف 5 صیغه اول اعلال به قلب دارد و 6صیغه آخر اعلال به حذف دارد.

قالَ       قالَتْ            قُلْتَ        قُلْتِ         

قالا       قالَتا              قُلْتُما      قُلْتُما             قُلْتُ

قالُو      قُلْنَ             قُلْتُم        قُلْتُنَّ             قُلْنا

تذكر:باید توجّه داشت در صیغه های فعل ماضی از صیغه ی 6 تاآخر بعد از حذف حرف عله اگر حرف عله واو باشد اول فعل ضمه و اگر حرف عله یا ء باشد حرف عله كسره می گیرد.

نكته:در فعل های ماضی خاف (خَ وَ فَ)ونام (نَ وَ مَ) با آنكه حرف عله واو می باشد در صیغه های ماضی از صیغه 6تا آخر بعد از حذف حرف عله اول فعل كسره می گیرد.

 خافَ ،خافا،خافوُا،خافَتْ،خافَتِ،خِفْنَ...

2) مضارع:در صیغه های فعل مضارع اجوف دو صیغه مؤنث (6،7) اعلال به حذف دارد و بقیه صیغه ها در صورتی كه بر وزن یَفْعُلُ ویَفْعِلُ باشد اعلال به اسكان و اگر بر وزن یَفْعَلُ اعلال به قلب روی می دهد.

 

  یَقُولُ     تَقُولُ             تَقُولَ       تَقُولینَ ِ

 یَقُولان    تَقُولان          تَقوُلانَ      یَقًولانَ           اَقُولَ

یَقُولوُنَ    یَقُلْنَ             یَقُولوُنَ     یَقُلْنَ            نَقُلْنا

نكته:در فعل مضارع از خاف(خَوَفَ) ونام(نَوَمَ) ونال(نَیَلَ) چون مضارع آنها بر وزن یَفْعَلُ می باشد حرف عله به الف تبدیل می  شود و اعلال به قلب دارد.

3)أمر:در صیغه های أمر معتل اجوف صیغه 1تا 6 حرف عله حذف می شود واعلال به حذف دارد و در بقیه صیغه ها مانند فعل مضارع می باشد.

تَقُولُ= قُلْ                   تَقُولانِ= قوُلا                   تَقُولوُنَ= قوُلوا...

اعلال در فعل های معتل ناقص

1)ماضی:در صیغه های ماضی معتل ناقص(فَـعَـلَ) اوّلین صیغه اعلال به قلب دارد وصیغه های 3،4،5 اعلال به حذف دارد و در بقیه صیغه ها اعلالی روی نمی دهد.

دَعَا(اعلال به قلب)   دَعَوَتْ=دَعَتْ(اعلال به حذف)

دَعَووا=دَعَوْا(اعلال به حذف)   دَعَوَتا= دَعَتا(اعلال به حذف)

بقیه صیغه ها بدون اعلال می باشد.

نكته:هرگاه فعل معتل ناقص بر وزن فَعِلَ باشد فقط در یك صیغه اعلال روی می دهد. یعنی فقط در صیغه ی سوم اعلال به حذف روی می دهد ودر بقیه صیغه ها اعلالی روی نمی دهد.

      (خَشیَ، رَضیَ)

2) مضارع:در صیغه های مضارع معتل ناقص صیغه های 3،9،10 اعلال به حذف روی می دهد وحرف عله حذف می گردد و در صیغه ها اگر فعل بر وزن یَفْعُلُ و یَفْعِلُ باشد اعلال به اسكان و اگر فعل بر وزن یَفْعَلُ باشد اعلال به قلب روی می دهدیعنی حرف عله به الف تبدیل می شود. این اعلال به قلب و اسكان فقط در صیغه هایی روی می دهد كه ضمیر بارز ندارند و در صیغه های مثنی و جمع مؤنث اعلالی روی نمی دهد.

تذكر:اگر فعل مضارع بر وزن یَفْعُلُ باشد جمع های مذكر و مؤنث بر یك وزن بكار برده می شود .

یَفْعُلُ= جمع مذكرو مؤنث غائب=یَدعُونَ

یَفْعُلُ=جمع مذكر ومؤنث مخاطب= تَدْعوُنَ

و اگر فعل بر وزن یَفْعِلُ باشد صیغه ی مفرد مؤنث مخاطب و جمع مؤنث مخاطب مانند هم بكار برده می شوند.

یَفْعِلُ= مفرد و جمع مؤنث مخاطب= تَهْدَینَ

أمر:در صیغه های أمر معتل ناقص صیغه های 1،3، 4،اعلال به حذف دارند وبقیه صیغه ها بدون اعلال می باشند.

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه هشتم آذر 1391ساعت 12:48  توسط صدی الحیاه | 
جمع مکسر

دانستیم که جمع بر بیش از دونفر دلالت می کند . اسم های جمع یا سالمند یا مکسر

اسم جمع سالم بر دونوع بود . جمع مذکر سالم که علامت آن (ونَ / ینَ ) بود .

جمع مونث سالم که علامت آن (ات ) بود . ضمن اینکه ة از آخر کلمه حذف می شد .

جمع مکسر از کسر می آید . یعنی شکسته شده . در واقع ما به خاطر اینکه از درس عربی بدمان می آید دق دلیمون را برسر جمع مکسر خالی می کنیم وبه حدی کلمه مان را  می زنیم که  دست وپا وسرش را می شکنیم وبعد هم همسایه ها از راه میرسند که ای بابا ! چرا این بیچاره را میزنی ؟ تقصیر این چیه که تو درس نمی خونی ؟ وآن را به بیمارستان می رسونند . حالا بعد از این زد نها ممکن است کلمه ما احتیاج به عصا و لوازم پزشکی پیداکند . ممکن هم است که اصلا قطع عضو بشود .

شوخی کردم . اینها را گفتم که بدانید جمع های مکسر قانون خاصی ندارند وشما می بایست از راه شنیدن وحفظ کردن آنها را یاد بگیرید . اما یک نکته خیلی مهم راباید بدانید وآن هم اینکه :

تمام اسم های مفرد ومذکری که برای نام بردن اشیاء وحیوانات هستند اگر بخواهند جمع بسته شوند جمع آنها حتما جمع مکسر است .

مثل : باب (در ) »»» ابواب (درها)          جدار(دیوار) ، جُدُر (دیوارها)

قلم، اقلام                 کتاب ، کُتـُب          دفتر ، دفاتر

ولی این به معنی این نمی باشد که اسم های مفرد ومذکری که برای اشخاص به کار می روند جمع مکسر بسته نمیشوند .ممکن است بعضی از این اسم ها هم جمع مُکـّسَر بسته شوند . که خیلی از آنها را شما در زبان فارسی هم به کار می برید . مانند:

شخص ، اشخاص       طفل ، اطفال       نبی ، انبیاء       ولی ، اولیاء      ولد(فرزند) ، اولاد (فرزندان)

 

ممکن است اسمی هم مونث باشد و شما برای جمع بستن آن از جمع مکسر استفاده کنید . مانند:

محفظة (کیف) ، محافظ (کیفها)          نملة (مورچه) ، نمال (مورچه ها)

نافذة (پنجره) ، نوافذ(پنجره ها)

 

حالا چند تا جمع مکسر هم خودتان بیارید . ضمن اینکه یادتان باشد اگر جمع مکسر شما بر شخص دلالت می کرد اسم اشاره برای آن مانند اسم های جمع می آید . یعنی هؤلاء برای نزدیک واولئک برای دور .

ولی اگر بر شیء یا حیوان دلالت می کرد اسم اشاره برایش به شکل مفرد ومونث می آید . کاری هم نداریم که این کلمه ما مذکر است یا مونث .

مانند : هذه ابواب             هذه نوافذ

 

برای اینکه بدانید جمع مکسر شما مذکر است یا مونث ، کافی است مفرد آن را ببینید . اگر مفردش مذکر بود جمعش هم مذکر است واگر مفردش مونث بود جمعش هم مونث است .

تکرار وتمرین یادت نرود .

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و نهم آبان 1391ساعت 14:4  توسط صدی الحیاه | 
انواع کلمه

همانطور که در زبان فارسی خوانده اید کلمات برسه نوع هستند .

انواع کلمه عبارت است از : ( اسم ، فعل ، حرف )

اسم کلمه ای است که برای نامیدن اشخاص ، اشیاء وحیوانات به کار میرود . کلماتی هم ممکن است برای نامیدن به کار نرود ولی درگروه اسم قرار بگیرند . زیرادارای مفهوم مستقل می باشند ودرعین حال زمان هم ندارند. مانند اسم های پرسشی و...

فعل کلمه ای است که انجام دادن کار یاروی دادن حالتی را در زمان می رساند . توجه داشته باشیدکه قید زمان درفعل خیلی مهم است . یعنی اگر کلمه ای  بر انجام دادن کار دلالت کند ولی دارای مفهومزمان نباشد آن کلمه فعل نیست . مانند: دویدن . این کلمه اسم مصدر است نه فعل . ولی اگر می گفتیم : دوید ، می دود ، خواهد دوید ، فعل محسوب میشد .

حرف به کلمه ای گفته میشود که به تنهایی کاربردی ندارد ودرجمله کاربرد آن مشخص شود .

انواع کلمه درزبان عربی هم مانند زبان فارسی میباشد .

برای شناخت کلمات درزبان عربی فرمول خاصی هم به شماارائه شده است  . اما این رابایدبدانید که کلمات استثنا هم دارند .

برای شناخت اسم کافی است شمابدانید که اسم هادرزبان عربی دارای مشخصه اصلی زیر میباشند .

داشتن (ال ) درابتدای کلمه یا (تنوین ) در آخرکلمه .

تنوین نونی است که خوانده میشود ولی نوشته نمیشود . وبه این شکل ها است . ــــًــــٍـــــــٌـــ  

دقت داشته باشید که (ال ) و (تنوین ) باهم دریک کلمه جمع نمیشوند .

از دیگر نشانه های اسم : ( ة ) در آخرکلمات است .

اسم شما اگر به شکل مضاف باشد (ال ) یا (تنوین) را نمی گیرد . شما با مضاف ومضاف الیه در کلاس چهارم دبستان آشنا شده اید . هرگاه دو اسم پشت سر هم بیایند آن دو یا صفت وموصوفند یا مضاف ومضاف الیه .

برای شناخت آنها کافی است کسره مابین آنها رابرداشته ودر آخر جمله تان ، است راقراردهید . اگر جمله شما معنی ومفهوم داشت دو اسم پشت سرهم شما ، صفت وموصوفند واگر معنی ومفهوم نداشت ، مضاف ومضاف الیه میباشند . مانند :

    قلمُ مجیدٍ     .... قلم ِ مجید ... قلم ، مجید است   ... این عبارت معنی ندارد پس قلم مجید مضاف ومضاف الیه است .

کتاب ٌ جمیل ٌ .... کتاب ِ زیبا ... کتاب ، زیبا است ... این عبارت معنی دارد پس صفت وموصوفند .  

حواستان باشد که مضاف ومضاف الیه یا صفت وموصوف از انواع کلمه نیستند بلکه نقش کلمات را مشخص می نمایند . این توضیحات فقط به این خاطر بود که شما بدانید گاهی ما علامت های اسم رانداریم ولی آن کلمه اسم میباشد .

برای شناخت فعل نشانه هایی است که شما درسال دوم با آنها آشنا خواهیدشد . واکنون لازم است شما معنی کلمه رابدانید وفعل راتشخیص دهید .

حرف ، کلمه ای است که به تنهای کاربردی ندارد وبرای ارتباط واتصال به کار میرود . مانند مِن .. از ، فی... در ، الی ..به ، علی .. روی  و......

بعضی از کلمات هستند که اسمند ولی نشانه های اسم راندارند . مانند :

اسم های اشاره ، اسم های پرسشی ، ضمایر

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و نهم آبان 1391ساعت 13:55  توسط صدی الحیاه | 

عربی سال دوم راهنمایی     نمونه سوال درس اول

الدرس الاول درس اول

کانَ الرَجُلانِ فی مدینةٍ . مَکّارٌ ... و ساذَجٌ ... دو مرد در شهری بودند . حیله گر و ساده لوح

ذَهَبَ هذانِ الرّجُلانِ إلی خارِجِ المَدینَةِ. این دو مرد به بیرون شهر رفتند

وَ بَعد مُدَّةٍ کَسَبا أموالاً کَثیرةً . و بعد از مدتی اموال زیادی به دست آوردند

قال السّاذجُ : ساده لوح گفت :

نأخُذُ قِسماً مِنَ الأموالِ و نَدفِنُ الباقیَ تَحتَ الشّجَرَةِ . قسمتی از اموال را بر می داریم و بقیه را زیر درخت دفن می کنیم

فَقَبِلَ صَدیقُه . پس دوستش قبول کرد

بَعد أیّامٍ ... بعد از چند روز

و بعد مُدّةٍ  و بعد از مدتی

ذهب المَکّارُ و أخَذَ الأموالَ . حیله گر رفت و اموال را برداشت

جاء صَدیقُه و قال : أنا محتاجٌ إلی مالٍ ... نَذهَبُ و نأخُذُ الأموالَ . دوستش آمد و گفت : من به پول نیاز دارم . می رویم و اموال را بر می داریم .

فذهَبا معاً ... پس با هم رفتند

و عندما وصلا إلی تلک الشّجرةِ ما وَجَدَا الأموالَ! هنگامی که به آن درخت رسیدند اموال را نیافتند

1 - عجیبٌ ... ها ...  أنتَ سَرَقتَ الأموالَ !! عجیب است ... ها ... اموال را تو دزدیدی !!

2 – کَلّا ... ! واللهِ ... ! لا ... ! نه ... به خدا ... نه

3 – نعم ... اَلسّارِقونَ هکَذا ! بله ... دزدان این چنین هستند !

فَذَهبا عندَ القاضی ... پس نزد قاضی رفتند

مَن سَرَقَ الأموال َ ؟ چه کسی اموال را دزدیده است ؟

واللهِ ... إنَّ هذا الرَّجلَ سَرَق الأموالَ . به خدا قسم ... همانا این مرد اموال را دزدیه است .

هَل عِندکَ شاهدٌ ؟ آیا شاهدی داری؟

نعم ... ! اَلشَّجَرةُ ... ! بله ... ! درخت ... !

تَعَجَّبَ القاضی ... قاضی تعجب کرد ...

بعدَ یومٍ : ذهب القاضی عندَ الشَّجَرَةِ ... بعد از یک روز : قاضی نزد درخت رفت

أیَّتُهَا الشَّجَرَةُ !  مَن سَرَقَ الأموالَ ؟ ای درخت ! اموال را چه کسی دزدیده است ؟

فَسَمِعَ صوتَاً : ذلک الرَّجُلَ . . .  سَرَقَ الأموالَ !  پس صدایی شنید : آن مرد .... اموال را دزدیده است!

تَعَجّبَ  القاضی کَثیرَاً ! قاضی بسیار تعجب کرد !

وَ عَلِمَ أنَّ شخصاً داخلَ الشّجَرَةِ . فأمَرَ بِجَمعِ الحَطَبِ و أشعَلَ النّارَ حولَ الشّجرةِ . و فهمید که شخصی داخل درخت است . پس دستور داد هیزم جمع کنند . و دور درخت آتش روشن کرد

فَخافَ ذلک الشّخصُ و خَرَجَ منها . پس آن شخص ترسید و بیرون آمد از آن (منظور از درخت)

فظَهَرَ المَکرُ وافتَضَحَ المکّارُ ! پس حیله آشکار شد و حیله گر رسوا شد .

******************************

قواعد درس اول عربی سال دوم راهنمایی

کلمه:  یا اسم است یا فعل است و یا حرف است

اسم  (معمولاً همراه «الـ» یا « تنوین»  می آید ) برای معرفی اشیاء و اشخاص به کار می رود : مانند علی – حسن – حسین – میز – کتاب – درخت و ...

اسم یا مذکر است و یا مونث :

مونث: بعضی از اسمها به حرف « ة » ختم می شوند که به این اسمها مونث می گوئیم . مثل  : الجنة  _ الشجرة

***************************

مذکر : به بیشتر اسم هایی که دارای این علامت نیستند مذکر می گوئیم .

مثل : الیوم  _  الحقّ – کتابٌ – مصدقٌ

***************************

مفرد – مثنی – جمع

مفرد : یک نفر – یک چیز  : إیمان - مومن  - مریم – علی

مثنی : دونفر – دو چیز : عالمان – مسلمین

جمع : بیش از دو نفر : مومنون – مسلمات – کُتب

***************************

انواع جمع : جمع مذکر سالم – جمع مونث سالم – جمع مکسّر

علامت جمع مذکر سالم : ونَ - ـینَ :  مومنون - عالمونَ – سامعینَ – خاشعین

علامت جمع مونث سالم : ات : مومنات – اطلاعات -  مسلمات – جنّات

جمع مکسّر : جمعی است که علامت جمع مذکر سالم و علامت جمع مونث سالم (ونَ - ـینَ - ات) نداشته باشد مثل  : عقلاء – شهداء – مساجد  - ایّام  - اسماء

***************************

اسم های اشاره

اشاره به نزدیک  **********

هذا  (اسم اشاره مذکر)   –  هذه (اسم اشاره مونث)

مثل : هذا صراطٌ مستقیم       -       هذه الشجرة

اشاره به دور **********

ذلک (اسم اشاره مذکر ) _ تلک (اسم اشاره مونث)

مثل : ذلک فضل الله .      _      تلک الجنة

اسم های اشاره مثنای مونث  ********** : هاتانِ   -  هاتینِ

اسم های اشاره مثنای مذکر : **********هذانِ  -   هذینِ

اسم های اشاره جمع  :          **********  هولاءِ  -  اولئک

***************************

 

ادوات استفهام (کلمات پرسشی )

ما =  چه چیزی ؟  مانند : ما هذا؟ این چه چیزی است ؟

مَن = چه کسی ؟ مانند : مَن هوَ ؟ او چه کسی است ؟

أینَ = کجا ؟     مانند : أین الکتاب ؟ کتاب کجا است ؟  در جواب پرسشی که با « أین » پرسیده شده است از کلماتی مانند « تحت ، فوق ، جنب ، أمام ، خلف ، علی ، فی » استفاده می کنیم .

هَل = آیا ؟ مانند : هَل انتَ ذَهَبتَ ؟ آیا تو رفتی (مفرد مذکر مخاطب)  ؟  در جواب پرسشی که با  « هَل » پرسیده شده است از « نعم » یا « لا» استفاده می کنیم . مثل :  نعم انا ذَهَبتُ . بله من رفتم. (متکلم وحده)

أ = آیا آلَم تره ؟ آیا ندیدی ؟

کیفَ = چگونه ؟ چطور؟ مانند : کیفَ حالک؟ حالت چطور است ؟

***************************

فعل



+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و نهم آبان 1391ساعت 13:34  توسط صدی الحیاه | 

 

 

                             دانش آموزان دانشجویان عزیز

   تدریس خصوصی عربی در کلیه مقاطع تحصیلی از راهنمایی تا دانشگاه  توسط کارشناس زبان و ادبیات عرب

شماره تماس:093۵۲۴۶۲۴۴۷                               کیانی

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و سوم آبان 1391ساعت 15:11  توسط صدی الحیاه |